Mazury

Kraina historyczna i geograficzna obejmująca część Pojezierza Mazurskiego i Krainę Wielkich Jezior Mazurskich. Większość terenu zajmują lasy i jeziora, w tym największe w Polsce Śniardwy (113 km2), Mamry (105 km2) oraz Niegocin, Orzysz, Jagodne, Tałty. Większe miasteczka to Ełk, Mrągowo, Pisz, Orzysz, Ruciane-Nida, Mikołajki, Giżycko, Węgorzewo i Ryn. Każde z nich ma swój niepowtarzalny urok. Uwodzi położeniem oraz urzeka prostą, z reguły niską zabudową. W wielu można odnaleźć ślady dawnej obecności krzyżackiej w postaci ruin lub odnowionych zamków zakonnych. W jednym z nich – w Piszu – znajduje się hotel Joseph Conrad.

Nazwa „Mazury” pojawiła się dopiero w XIX w. wypierając z użycia dotychczasową – Prusy Wschodnie. Od zawsze był to region pogranicza wielu kultur i narodowości. W Prusach osiedlali się Polacy, Niemcy, Litwini, Rosjanie ale też Szkoci, Holendrzy i Francuzi. Mieszkańcy Mazur określali się jako „tutejsi” w większości mając dystans do administracji państwowej. Od 1871 r. włączone do Rzeszy Niemieckiej, po II wojnie światowej Mazury zostały przyznane Polsce. W ciągu następnych 30 latach rozegrał się dramat ludności mazurskiej. Traktowana przez Polaków jako niemiecka ze względu na wiarę ewangelicką, naleciałości języka niemieckiego i propagandę komunistycznych władz, masowo wyjeżdżała na Zachód pozostawiając swój dobytek i na zawsze rodzinne strony. Dziś największą mniejszością narodową na Warmii i Mazurach są Ukraińcy (70 tys.), dalej Niemcy (25 tys.), Białorusini i Romowie. Dopiero po reformie administracyjnej w 1999 r. Mazury znalazły się w granicach jednego województwa warmińsko-mazurskiego, poprzednio region był rozbity na województwo suwalskie i olsztyńskie.

Mazurski Park Krajobrazowy

Został utworzony w 1977 r., zajmuje powierzchnię 49 tys. ha i ziemie między Mrągowem, Orzyszem, Piszem i Starymi Kiełbonkami. Na terenie Parku znajduje się kilkanaście rezerwatów przyrody, m.in. Królewskich Sosen (starodrzew sosnowy o wysokości ponad 30 m), Jez. Łuknajno (największe w Europie skupisko łabędzi, rezerwat wpisany na listę UNESCO), Czapliniec i Ławny Lasek (chroniące czaplę siwą) oraz Zakręt (rezerwat pływających wysp). Występuje tu łoś, wyjątkowo okazały gatunek jelenia mazurskiego, sarny, dziki, jenoty, lisy, borsuki. Są plany przekształcenia Mazurskiego Parku Krajobrazowego w Park Narodowy.

Szlak Wielkich Jezior Mazurskich

Pod koniec XVII stulecia nadworny kartograf księcia pruskiego, Józef Naroński sporządził projekt połączonego mazurskiego systemu wodnego. Prace nad jego projektem kontynuowali Samuel i Jan Suchodolscy. Na podstawie ich planów w latach 1765 – 1772 przekopano kanały, spinające kompleks Mamr z Niegocinem i Tałtami. W latach 1845 – 1849 przekopano Kanał Jegliński, otwierając tym samym Szlak Wielkich Jezior na Pisę. Początkowo system połączonych jezior służył głównie do celów transportu wodnego i w sposób zdecydowany wpłynął na rozwój miast leżących na jego szlaku (Pisz, Mikołajki, Ryn, Giżycko). Obecnie system połączonych Wielkich Jezior stanowi jedną z głównych żeglarskich atrakcji Mazur, którą można odkrywać podczas pobytu w hotelach i rejsów statkami. Również w połowie XIX podjęto decyzję o połączeniu Wielkich Jezior kanałem z Bałtykiem. Wykonano 5 śluz. Jednak prace nad budową Kanału Mazurskiego przerwano na skutek działań wojennych, a śmiałe przedsięwzięcie hydrotechniczne po roku 1945 nie było kontynuowane.

Puszcza Piska

Druga, po Białowieskiej, największa puszcza w Europie. Od tysiąca lat zajmuje niemal ten sam obszar 86 tys. ha. Jeszcze w XIX w. nie sposób jej było przebyć żadnym środkiem lokomocji. W drzewostanie dominują wspaniałe sosny mazurskie, osiągające nawet 30 m wysokości, znane i cenione na całym świecie. Można tu spotkać dziki, jelenie, sarny, jenoty, czaplę siwą, orły i sowy a nawet rysie i wilki, choć o tych ostatnich opowiada się jak o yeti.

Leśniczówka Pranie

Malowniczo położone w sercu Puszczy Piskiej, nad brzegiem jeziora Nidzkiego Muzeum Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. Ulubione miejsce pobytu poety w latach 1950-53. Pisał o nim:

„Dom na wzgórzu. Z oknami dziesięcioma.
W każdym oknie pelargonia nieruchoma.
Dom ceglany w słońcu się rumieni
jakby wielkie jabłko na jesieni.
Pelargonie stoją w równym rzędzie.
Dzikie wino zwiesza się wszędzie.
Powój pachnie, pszczoły miód biorą.
W górze las, a w dole jezioro.”

Niewiele się tu zmieniło. W leśniczówce można obejrzeć wystawę o życiu i twórczości Gałczyńskiego. Na leśnej scenie latem odbywają się koncerty, spotkania poetyckie i wernisaże, które będą ciekawą atrakcją podczas pobytu hotelowego.

Krutynia

Nazwa oznaczała po prusku rzekę „wartką i krętą”, ale Krutynia jest przede wszystkim najbardziej malowniczym szlakiem kajakowym Krainy Wielkich Jezior. Spływ jego odcinkiem będzie atrakcyjnym urozmaiceniem pobytu w hotelu na Mazurach. Wypływa z jez. Krutyńskiego, przepływa przez dziewięć jezior i kilka wsi, ma długość ok. 100 km. Otacza ją prastara Puszcza Piska. U brzegów Krutyni znajdują się rezerwaty czapli siwej, pływających wysp, Królewskich Sosen, klasztor w Wojnowie oraz Park Dzikich Zwierząt w Kadzidłowie. „Sercem” rzeki jest urocza wioska o tej samej nazwie.

Klasztor w Wojnowie

W XVIII w. Grupa 150 braci starowierów, zwanych również filiponami zbuntowała się przeciw reformom patriarchy Nikona i opuściła Rosję. W 1832 r. założyła wieś Wojnowo, a piętnaście lat potem zbudowała tu murowany klasztor – początkowo męski, później żeński. Staroobrzędowcy nie uznawali hierarchii kościelnej i państwowej, tytoniu, wódki, herbaty, golenia bród przez mężczyzn a nawet… guzików, jako zbyt nowoczesnych wynalazków. Ostatnia przeorysza klasztoru zapisała go w testamencie w 1978 r. prywatnej osobie. Pięknie położony nad jeziorem Duś klasztor z molenną i cmentarz można zwiedzać, wypoczywając w hotelach mazurskich, do dziś żyją tu dwie zakonnice. Jest to zabytek unikalny w tej części Europy.

PARK DZIKICH ZWIERZĄT W KADZIDŁOWIE

Rozciągający się na rozległym terenie park, w którym kilkaset zwierząt żyje w środowisku zbliżonym do naturalnego. Część z nich jest oswojona i podchodzi do ludzi pozwalając się głaskać i karmić. Park zwiedza się przechodząc po stromych drabinkach z jednego pastwiska na drugie, wśród stad jeleni, saren, oglądając wilki, rysie, łoszę, różne gatunki ptactwa i dziki, które penetrują wnętrza kieszeni w poszukiwaniu smakołyków. Można tu spotkać zwierzęta rzadkie i egzotyczne – żubra, bizony, białe jelenie św. Huberta, świnie wietnamskie i jaki.

Galindowie

Staropruskie plemię zamieszkujące na początku naszej ery Krainę Wielkich Jezior Mazurskich. Galindowie wyginęli w XIII w., ale kilka lat temu ożywił ich legendę właściciel pensjonatu „Galindia – Mazurski Eden” koło Iznoty, gawędziarz i pasjonat , który obwołał się królem plemienia i chętnie opowiada o jego historii. W pensjonacie można wziąć udział w obrzędach plemiennych przy ognisku, połączonych z pasowaniem na Galinda.

Klasztor Pokamedulski w Wigrach

Niegdyś było to ulubione miejsce polowań wielkich książąt litewskich i królów polskich. Zakon kamedułów zbudował w XVII w. na półwyspie wigierskim piękny zespół klasztorny w stylu renesansowo-barokowym. Widoczny z daleka, prezentuje się jak twierdza na wzgórzu. W wigierskim kościele odprawiał mszę papież Jan Paweł II podczas ostatniej wizyty w Polsce. Zabudowania klasztorne tworzą obecnie ośrodek pracy twórczej Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a pokoje w eremach są wynajmowane.

PAN w Popielnie

Mała osada położona nad północno – zachodnim brzegiem jeziora Śniardwy, przy której Polska Akademia Nauk zbudowała Stację Badawczą Rolnictwa Ekologicznego i Hodowli Zachowawczej Zwierząt. Placówka ta zajmuje się doświadczeniami z zakresu rolnictwa proekologicznego. Popielno znane jest powszechnie z hodowli konika polskiego, którego przodkami były dzikie konie – tarpany, które wyginęły na początku XIX wieku. Obecnie na terenie lasu doświadczalnego żyją w stanie dzikim cztery tabuny zwierząt. Prowadzona jest tu również hodowla bydła czerwonego, funkcjonuje ferma jeleni i jedyna w Polsce ferma hodowlana bobrów.

Biebrzański Park Narodowy

Nietknięty cywilizacyjną ręką człowieka, dziewiczy obszar ponad 59 tys. ha, chroniący największy w Europie teren torfowiskowo-bagienny. Jest to raj dla 240 gatunków ptaków, na wiosnę niebo bywa od nich czarne a świergot ogłusza. Tylko na tych trudno dostępnych bagnach przetrwał II wojnę światową łoś i dziś jest to jego największa w Polsce ostoja. Szuwary i trzcinowiska, podmokłe łąki pełne turzyc i ziół, lasy i rozlewiska Biebrzy tętnią życiem. Chronią się tu rzadkie ptaki bataliony, które są symbolem Parku, orły bieliki i przednie, orliki krzykliwe i grubodziobe, bobry, sarny, jelenie a nawet wilki. Niewiele tu ludzkich osad, część wsi została spacyfikowana w czasie wojny, część wyludniła się w okresie powojennym.

Puszcza Borecka

Chodząc po niej odnosi się czasem wrażenie, że przed nami nie było tu jeszcze człowieka. Puszcza rozciąga się na pow. 20 tys. ha na terenie gmin województwa warmińsko-mazurskiego: Banie Mazurskie, Gołdap, Świętajno i Kowale Oleckie. O jej niepowtarzalnym uroku stanowią rozsiane wśród wzgórz morenowych liczne jeziora. Puszczę Borecką odwiedza niewielu turystów, za to daje ona schronienie rzadkim gatunkom ptaków i ssaków, m.in. orłowi bielikowi, bocianowi czarnemu i rysiom. Jest to jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie żyją na wolności żubry. Warto podczas pobytu w hotelu w Piszu odwiedzić ten dziewiczy region.